Waarom uien je laten huilen
Wie uien snijdt, krijgt vroeg of laat tranen in de ogen. Dat komt niet doordat de ui verdrietig is, maar door een slimme verdedigingsreactie van de plant. Wanneer je een ui beschadigt met een mes, worden er cellen kapotgesneden. In die cellen zitten onschuldige stoffen die pas samen een irriterend gas vormen zodra de ui beschadigd raakt.
De chemische reactie in de ui
In de ui zitten zwavelhoudende verbindingen en het enzym alliinase van elkaar gescheiden opgeslagen. Tijdens het snijden komen deze stoffen bij elkaar. Het enzym zet de zwavelverbindingen om in onder andere propaanthial-S-oxide, een vluchtig gas. Dit gas bereikt je ogen, reageert met het vocht op je oogbol en vormt een milde zwavelzuurverbinding. Je ogen herkennen dit als irriterend en beschermen zichzelf door traanvocht aan te maken, zodat het gas wordt weggespoeld.
Waarom de ene ui erger is dan de andere
Niet elke ui veroorzaakt evenveel tranen. Dit hangt af van het ras, hoe vers de ui is en hoe hij is geteeld. Uien die veel zwavel uit de bodem opnemen, kunnen meer prikkelende stoffen bevatten. Ook scherpe, kleinere uien of uien die lang hebben liggen drogen, geven vaak meer irritatie dan zoete uien of verse lenteuien. De temperatuur speelt ook mee: warme uien laten de irriterende stoffen sneller verdampen dan gekoelde uien.
Praktische manieren om tranende ogen te voorkomen
Gelukkig zijn er meerdere strategieën om minder last te hebben van tranende ogen tijdens het snijden. Niet elke methode werkt voor iedereen even goed, maar een combinatie van technieken levert meestal merkbaar minder irritatie op.
Koel de ui voor het snijden
Door de ui een tijdje in de koelkast te leggen, vertraag je de chemische reactie en de verdamping van het gas. Het gas verspreidt zich dan minder snel door de lucht, waardoor er minder in contact komt met je ogen. Leg de ui bij voorkeur minstens een half uur in de koelkast voordat je gaat snijden. Vriezen wordt afgeraden, omdat dit de structuur en smaak van de ui aantast.
Gebruik een scherp mes en de juiste snijtechniek
Een scherp mes snijdt de cellen netjes door, terwijl een bot mes de cellen meer plet. Bij geplette cellen komen meer enzymen en zwavelstoffen in één keer vrij. Door te zorgen voor een goed geslepen mes beperk je dus de hoeveelheid irriterend gas. Snijd daarnaast met rustige, gecontroleerde bewegingen en houd de gesneden delen zo veel mogelijk bij elkaar op de snijplank, zodat het gas minder verspreidt.
Snijd bij een open raam of onder de afzuigkap
Ventilatie maakt een groot verschil. Snijden bij een open raam of met de afzuigkap op stand hoog helpt het gas snel af te voeren. Hoe sneller de lucht rond je snijplank ververst wordt, hoe minder van de irriterende stof rond je ogen blijft hangen. Dit is vooral effectief in kleine keukens waar lucht anders blijft stilstaan.
Bescherm je ogen direct
Wie echt gevoelig is, kan zijn ogen direct beschermen. Speciale uienbrillen of goed afsluitende zwembrillen voorkomen dat het gas je ogen bereikt. Het ziet er misschien wat vreemd uit, maar het is een zeer doeltreffende oplossing. Let erop dat de bril goed aansluit, zodat er geen lucht langs de randen naar binnen kan lekken.
Werk dicht bij een warmtebron
Hoewel koelen van de ui helpt, kan warmte in de luchtstroom rond de snijplank ook nuttig zijn. Een brandende kaars of een warme kookplaat kan ervoor zorgen dat een deel van het gas wordt weggetrokken of verstoord voordat het je ogen bereikt. Dit werkt vooral in combinatie met voldoende ventilatie en een scherp mes.
